Gazeta.pl Uniwersytet Warszawski Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne
Blog > Komentarze do wpisu
Bachitnowska koncepcja tekstu-sieci i tekst Bachtina w sieci.
Zwrot od strukturalizmu do poststrukturalizmu widać także w zmianie słownika. Jednym z poświadczeń jest zniknięcie z prac kulturoznawczych i literaturoznawczych „siatki" (strukturalnej). Ale zastąpiła ją bardzo bliska, przynajmniej semantycznie, „sieć". To zastępstwo, notabene, dowodnie poświadcza dyskontynuacyjny charakter przemiany.

W przejściu od (strukturalizmu) do (poststrukturalizmu) wydatna rolę odegrała, jak się powszechnie podkreśla, także ustami samych jego inicjatorów i uczestników, koncepcja tekstu Michaiła Bachtina. Powiedziałabym - nie tyle ona sama, co jej interpretacje, przedłużenia, parafrazy. To z nich wyłoniła się "intertekstualność" i sieć wszelkiego typu różnopoziomowych związków międzytekstowych.

Sprawy te są dobrze znane, nie ma więc potrzebny zatrzymywać się nad nimi. Istotniejsze wydaje się rozważenie, dlaczego sama Bachtinowska koncepcja, która zainicjowała myślenie o tekście jako tekstowej sieci, tak źle - jak świadczy eksperyment podjęty w The Bakhtin Center na Uniwersytecie w Sheffield - poddaje się usieciowieniu. Próby jej zapisu elektronicznego, stworzenia jego elektronicznego archiwum, utknęły w każdym razie w martwym punkcie.

Czy znaczyłoby to, że usieciowieniu poddają się jedynie naukowe koncepcje monologowe? Polifoniczne zaś, takie jak właśnie Bachtinowska, pozostają oporne na zapis, który mieni się wielogłosowym?

Czy można, gdyby podejrzenie okazało się niebezpodstawne, spekulować dalej o pozornej tylko, jedynie zewnętrznej, polifonii internetowego hipeterkstu? I jeszcze dalej - o wyjątkowym kłamstwie polityków, zapewniających o udziale internetowej komunikacji w budowaniu demokratycznego „społeczeństwa otwartego"? Czy, wreszcie, można na podstawie takich przemyśleń porywać się na projektowanie rzeczywistej wspólnoty, którą można by z pełnym uzasadnieniem nazwać demokratyczną?

Na te pytania odpowiedzą może profesjonaliści. Moje zadanie jest skromniejsze i czysto fillologoczne. Sprowadza się ono do rekonstrukcji bachtinowskiej koncepcji naukowego tekstu-sieci, poinformowania o eksperymencie wciśnięcia jego własnego tekstu do sieci oraz zdiagnozowania przyczyn niepowodzenia tego przedsięwzięcia (innych niż kłopoty z prawami autorskimi i znalezienia stosownego języka, bo finansowych akurat nie ma).

 

Prof. dr hab. Danuta Ulicka - wykłada teorię literatury i poetykę w Instytucie Literatury Polskiej na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Jest kierownikiem Zakładu Teorii Literatury i Poetyki. Prowadzi także zajęcia w Kolegium Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych Uniwersytetu Warszawskiego, Akademii Artes Liberales i w Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku.

Jej naukowe zainteresowania koncentrują się wokół nowoczesnego literaturoznawstwa Europy Środkowej i Wschodniej, szczególnie polskiego i rosyjskiego. Najwięcej uwagi poświęciła dwóm nurtom nowoczesnej teorii literatury: koncepcjom wspartym na filozofii fenomenologicznej i jej związkom z niemiecko-francuską filozofią neoidealistyczną oraz austriacko-polską i brytyjską szkołą analityczną, oraz koncepcjom budowanymi na językoznawstwie (rosyjskiemu i polskiemu formalizmowi, strukturalizmowi, socjolingwistyce).

Jest autorką książek: Ingardenowska filozofia literatury. Konteksty (1992);Oblicza samotności. Szkice o egzystencjalizmie (1996); Granice literatury i pogranicza literaturoznawstwa. Fenomenologia Romana Ingardena w świetle filozofii lingwistycznej (1999); Literaturoznawcze dyskursy możliwe. Studia z historii i teorii nowoczesnego literaturoznawstwa w Europie środkowo-wschodniej (2007). Z jej inicjatywy i pod jej redakcją naukową ukazały się prace zbiorowe: Polskie oblicza feminizmu, 2000; Dialog - Komparatystyka - Literatura, 2002; Literatura. Teoria. Metodologia, wyd. 3: 2006; przekład ukraiński: Literatura. Teorija. Metodologija, Kijów 2006; Derrida/Adirred, 2006.

Tłumaczyła na język polski rozprawy Michaiła Bachitna Estetyka twórczości słownej (1986), Siergewija Awierincewa Na skrzyżowaniiu tradycji., szkice o literaturze i kulturze wczesnobizantyjskiej (1988), Władimira Proppa Nie tylko bajka (2000), Olgi Frejdenberg Semantyka kultury (2005). Ostatnio przygotowuje dwutomową antologię prac Bachtina i jego kół oraz rozpraw bachtinologów, roboczo zatytułowaną Ja - Inny Wokół Bachtina. Przekłada również utwory literatury fikcyjnej i dokumentalnej (R. Pogodina, W. Jerofiejewa, A. Sacharowa), uprawia popularyzatorską eseistykę i krytykę literacką, okazjonalnie współpracuje z polskim radiem i TV.

Uniwersytet Warszawski

 

piątek, 26 września 2008, annagumkowska

Polecane wpisy